به گزارش رصد اقتصادی؛ در حالی که حملونقل ریلی به عنوان یکی از پایدارترین و کمهزینهترین شیوههای جابهجایی کالا در کشورهای توسعهیافته شناخته میشود، این بخش در ایران هنوز نتوانسته سهم قابلتوجهی از بازار ترانزیت زمینی را به خود اختصاص دهد.
کارشناسان معتقدند کاهش هزینه و زمان حملونقل، مهمترین راهکار برای افزایش جذابیت ترانزیت ریلی در مقایسه با حملونقل جادهای است.
حملونقل ریلی و جادهای دو روش اصلی ترانزیت زمینی کالا به شمار میروند. در بسیاری از کشورهای پیشرفته، سیاستگذاران با ارائه مشوقها و تسهیلات ویژه، صاحبان کالا را به استفاده از ریل ترغیب میکنند؛ چرا که این شیوه حملونقل علاوه بر کاهش هزینههای بلندمدت، آثار مثبت زیستمحیطی و پایداری بیشتری نسبت به جاده دارد.
با این حال در ایران، پایین بودن نرخ گازوییل موجب شده حملونقل جادهای از نظر هزینه، مزیت رقابتی مطلق داشته باشد. همین موضوع سبب شده بسیاری از صاحبان کالا و فورواردرها (مدیریت کننده حمل کالای صاحبان بار)، حتی در مسیرهایی که امکان ترانزیت ریلی وجود دارد، جاده را به ریل ترجیح دهند.
در حملونقل ریلی، دو مؤلفه اصلی هزینه برای صاحب کالا وجود دارد؛ نخست «حق دسترسی به شبکه ریلی» که توسط راهآهن جمهوری اسلامی ایران دریافت میشود و دوم «حق مالکانه واگن» که به صاحبان ناوگان تعلق دارد. مجموع این دو هزینه، کرایه حمل ریلی را تشکیل میدهد و معیار اصلی مقایسه با حملونقل جادهای محسوب میشود.
بررسی مسیرهای اصلی ترانزیت ریلی نشان میدهد که در برخی کریدورها، حملونقل جادهای هم از نظر هزینه و هم از نظر زمان، برتری محسوسی دارد. در برخی دیگر از مسیرها، هرچند ریل از منظر هزینه مزیت نسبی دارد، اما طولانی بودن زمان حمل باعث شده جذابیت خود را برای صاحبان کالا از دست بدهد. حتی در مسیرهای تازه عملیاتیشده که به دلیل تحولات منطقهای با تقاضای بالای بار جادهای مواجه هستند، اختلاف زمانی میان ریل و جاده همچنان قابل توجه است.
همانطور که در جدول فوق مشخص است، سه مسیر اصلی برای ترانزیت خارجی ریلی وجود دارد، در مسیر اول از نظر هزینه ای و زمانی حمل و نقل جاده ای مزیت دارد، بنابراین با تعرفه های موجود ترانزیت ریلی در این مسیر به خصوص برای کانتینر، جذابیتی ندارد.
در مسیر دوم برای کالای کانتینری با وجود آنکه از نظر هزینه ای مزیت نسبی وجود دارد، اما به دلیل زمان حمل و نقل بسیار بالاتر بیشترین صاحبان کالا و فورواردرها حمل و نقل جاده ای را ترجیح می دهند.
در مسیر سوم که به تازگی عملیاتی شده است، با توجه به تقاضای بالای بار در بخش جاده ای که مهم ترین علت وقوع آن اختلافات پاکستان و طالبان می باشد، حمل و نقل ریلی مزیت هزینه ای دارد اما همچنان در بحث زمانی اختلاف فاحشی وجود دارد.
کارشناسان بر این باورند که راهآهن میتواند از دو مسیر اصلی، جذابیت ترانزیت ریلی را افزایش دهد. نخست، متعادلسازی نرخ حق دسترسی به شبکه ریلی بهگونهای که مزیت رقابتی هزینهای برای ریل ایجاد شود. دوم، بهینهسازی سیر و حرکت واگنهای باری در کریدورهای ترانزیتی که علاوه بر کاهش زمان حمل، موجب کوچکتر شدن چرخه بازگشت واگنها و در نهایت کاهش هزینه حق مالکانه خواهد شد.
در شرایطی که مزیت قیمتی سوخت همچنان به نفع حملونقل جادهای است، تصمیمگیریهای مدیریتی و اصلاح فرآیندهای بهرهبرداری در بخش ریلی میتواند نقش تعیینکنندهای در افزایش سهم ترانزیت ریلی ایفا کند؛ اقدامی که تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه در حوزه حملونقل را نیز دستیافتنیتر خواهد کرد.
0 دیدگاه