فروزان: ریمدان از مرزهای مهم کشور است؛ حلقه ترانزیتی ایران در تجارت منطقه‌ای

ریمدان دیگر صرفاً یک نقطه مرزی نیست؛ آمار عبور 3 هزار و 969 کامیون حامل 87 هزار و 318 تن کالای ترانزیتی، از شکل‌گیری ظرفیتی خبر می‌دهد که می‌تواند پاکستان را به افغانستان و آسیای مرکزی پیوند دهد و در امتداد چابهار و گوادر، به حلقه‌ای مکمل در شبکه تجارت منطقه‌ای تبدیل شود.

آمارهای ثبت‌شده از 12 اسفند 1404، همزمان با آغاز فعالیت رسمی منطقه منفصله ریمدان منطقه آزاد چابهار و اختصاص کد گمرکی مستقل به این منطقه از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران، تا 30 شهریور 1405 نشان می‌دهد در مسیر ترانزیت کالا از پاکستان به کشورهای ثالث، 3 هزار و 969 دستگاه کامیون حامل 87 هزار و 318 تن کالا از ریمدان عبور کرده‌اند.

از این میزان، 3 هزار و 532 دستگاه کامیون با 77 هزار و 713 تن کالا به مقصد افغانستان و 437 دستگاه کامیون با 8 هزار و 605 تن کالا به مقصد ازبکستان تردد داشته‌اند.

این آمار در نخستین ماه‌های فعالیت رسمی ریمدان با کد گمرکی مستقل، می‌تواند نشانه‌ای از ظرفیت این مرز برای ایفای نقشی فراتر از مبادلات دوجانبه ایران و پاکستان باشد. تردد کامیون‌های دارای پلاک افغانستان برای جابه‌جایی کالاهای ترانزیتی نیز می‌تواند نشانه‌ای از شکل‌گیری ارتباطات حمل‌ونقلی فرامرزی در این مسیر باشد.

با این حال، عبور کالا از یک مرز به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری یک مسیر ترانزیتی پایدار نیست. استمرار این جریان به کیفیت مسیر، ظرفیت پایانه، خدمات کامیونی، زمان توقف، تشریفات گمرکی، انبارداری و قابلیت پیش‌بینی فرآیند عبور وابسته است. از همین رو، تأکید حسین فروزان، دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی بر توسعه زیرساخت‌ها، پایانه‌های صادراتی و وارداتی و خدمات حمل‌ونقل، مستقیماً با الزامات تثبیت و توسعه این جریان ارتباط دارد.

ریمدان–گبد؛ ظرفیت مکمل در مرز ایران و پاکستان

در کنار ظرفیت موجود، موضوع منطقه آزاد مشترک ریمدان–گبد میان ایران و پاکستان نیز می‌تواند در صورت تحقق، به شکل‌گیری بستری مکمل برای توسعه مبادلات، خدمات لجستیکی و فعالیت‌های اقتصادی در دو سوی مرز کمک کند.

این طرح در چارچوب همکاری‌های ایران و پاکستان در حال پیگیری است و تحقق آن نیازمند طی مراحل حقوقی، فنی، اجرایی و زیرساختی است. در صورت فراهم شدن این الزامات، منطقه مشترک می‌تواند ظرفیت‌هایی مانند انبارداری، پردازش و تجمیع کالا و تسهیل جریان مبادلات مرزی را تقویت کند.

چابهار و گوادر؛ خواهرخوانده و مکمل، نه رقیب

موقعیت ریمدان در مجاورت گبد و نزدیکی آن به گوادر، زمینه توجه به یک پیوند گسترده‌تر میان گوادر، ریمدان و چابهار را فراهم می‌کند؛ پیوندی که می‌تواند در چارچوب همکاری‌های منطقه‌ای، به تقویت جریان تجارت و حمل‌ونقل میان ایران و پاکستان کمک کند.

در این نگاه، چابهار و گوادر می‌توانند دو بندر خواهرخوانده و مکمل یکدیگر باشند، نه رقیب؛ رویکردی که به جای تقابل ظرفیت‌های بندری، بر هم‌افزایی، استفاده از ظرفیت‌های متفاوت و توسعه شبکه‌ای سواحل مکران تأکید دارد.

در همین چارچوب، همکاری میان سازمان منطقه آزاد چابهار و اداره بندر گوادر پاکستان در حوزه‌های بندری، تجاری، ترانزیت و لجستیک می‌تواند به تقویت این پیوند کمک کند. تفاهم‌نامه میان دو طرف نیز زمینه‌ای برای توسعه همکاری در این حوزه‌ها فراهم کرده است؛ هرچند تبدیل این ظرفیت به جریان پایدار تجاری، همچنان به تکمیل زیرساخت‌ها، هماهنگی گمرکی و سازوکارهای اجرایی نیاز دارد.

از این منظر، ریمدان می‌تواند در صورت توسعه زیرساخت‌ها و استمرار همکاری‌های ایران و پاکستان، حلقه زمینی میان شبکه‌های حمل‌ونقل و تجاری دو سوی سواحل مکران باشد؛ مسیری که در امتداد آن، گوادر و چابهار به جای قرار گرفتن در یک رقابت مستقیم، می‌توانند بخشی از یک شبکه مکمل منطقه‌ای را تشکیل دهند.

زیرساخت؛ شرط تبدیل مرز به مسیر

در تجارت و ترانزیت منطقه‌ای، اهمیت یک مرز صرفاً با تعداد کامیون‌های عبوری سنجیده نمی‌شود. برای صاحبان کالا و شرکت‌های حمل‌ونقل، زمان، هزینه و قابلیت پیش‌بینی فرآیند عبور اهمیت تعیین‌کننده دارد.

کاهش زمان توقف، تسریع تشریفات گمرکی، ایجاد پارکینگ و خدمات مناسب برای کامیون‌ها، بهبود مسیرهای دسترسی، توسعه انبارها و سردخانه‌ها و هماهنگی عملیاتی میان دستگاه‌های مستقر در مرز، از الزامات تبدیل ظرفیت موجود به یک جریان پایدار است.

این الزامات، حلقه اتصال میان ظرفیت بالقوه ریمدان و تبدیل آن به یک مسیر ترانزیتی قابل اتکا است؛ موضوعی که در تأکید حسین فروزان، دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی بر توسعه زیرساخت‌ها و خدمات حمل‌ونقل نیز به‌روشنی قابل مشاهده است.

ریمدان؛ از مرز به حلقه ترانزیت منطقه‌ای

آمار ثبت‌شده از 12 اسفند 1404 تا 30 شهریور 1405، در کنار پیگیری منطقه آزاد مشترک ریمدان–گبد و ظرفیت همکاری میان سازمان منطقه آزاد چابهار و اداره بندر گوادر پاکستان، مجموعه‌ای از ظرفیت‌های قابل توسعه را پیش روی این مرز قرار داده است؛ ظرفیت‌هایی که برای تبدیل شدن به یک شبکه ترانزیتی پایدار، به تکمیل زیرساخت‌ها و هماهنگی‌های عملیاتی نیاز دارند.

مسیر آینده ریمدان را نمی‌توان تنها با تعداد پروژه‌ها یا کامیون‌های عبوری تعریف کرد. ایجاد جریان مستمر کالا، کاهش زمان و هزینه عبور و افزایش قابلیت پیش‌بینی مسیر برای فعالان اقتصادی، از شاخص‌های مهم تثبیت جایگاه آن در شبکه تجارت منطقه‌ای است.

در این چارچوب، تأکید حسین فروزان، دبیر شورایعالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی بر اینکه ریمدان یکی از مرزهای مهم کشور است، بار دیگر اهمیت توجه همزمان به مرز، زیرساخت و شبکه ارتباطی پیرامون آن را نشان می‌دهد؛ نگاهی که می‌تواند ریمدان را در پیوند با چابهار، گوادر، پاکستان، افغانستان و آسیای مرکزی، به ظرفیتی قابل توسعه در تجارت و ترانزیت منطقه‌ای تبدیل کند.